Dr. Murat Şahin

İnsan, yeryüzünde kendisini en çok tanımaya çalışan ama belki de kendisini en az tanıyan varlıktır. Tarih boyunca filozoflar, dinler ve bilim insanları insanın özünü açıklamaya çalışmış; kimi onu akıl sahibi bir canlı, kimi toplumsal bir varlık, kimi ise arzularının tutsağı olarak tanımlamıştır. Aristoteles'e atfedilen "Herkes ya bir canavar ya da bir tanrıdır." sözü ise insanın doğasına ilişkin en çarpıcı düşüncelerden birini ortaya koymaktadır. Bu ifade ilk bakışta sert ve kesin görünse de, aslında insanın sınırlarını, potansiyelini ve ahlaki tercihlerini sorgulayan güçlü bir metafordur. Canavar ile tanrı arasında duran insan, her gün yaptığı seçimlerle hangi yöne doğru ilerlediğini belirler. Canavar Nedir? Canavar, yalnızca şiddet uygulayan ya da kötülük yapan kişi değildir. Felsefi anlamda canavar; vicdanını susturmuş, yalnızca kendi çıkarlarını merkeze koymuş, başkalarının acısını hissedemeyen insandır. Thomas Hobbes'un "İnsan insanın kurdudur....

Artificial intelligence is no longer a distant technological dream. It is no longer limited to science fiction movies, research laboratories, or the private projects of a few technology companies. Today, artificial intelligence is shaping economies, transforming education, changing the way people work, influencing politics, strengthening cybersecurity systems, and even affecting global power relations. In this new era, the most important question is not whether artificial intelligence will change the world. It already has. The real question is: who will control artificial intelligence, and according to whose values will it be governed? The rapid development of artificial intelligence has created both great excitement and serious concern. On one hand, AI systems can help doctors diagnose diseases faster, support teachers in personalized learning, improve business productivity, reduce operational costs, and accelerate scientific research. On the other hand, these systems can also create ...

  Bazı haritalar yalnızca “neresi nerede?” sorusuna cevap vermez; bir dönemin ruhunu, korkularını, umutlarını ve propaganda dilini de taşır. Onlarca yıldır nadiren görülen bu 1950 tarihli dünya haritası da tam olarak böyle bir eser. Ernest Dudley Chase imzasını taşıyan bu çalışma, savaş sonrası dünyanın yeni düzenini anlatırken aynı anda bir ideolojik “görsel manifesto” gibi davranıyor. Bu yazıda, haritanın neden bu kadar çarpıcı olduğunu; renklerinden sembollerine, metin panellerinden ek haritalarına kadar hangi ayrıntılarla bir dönemi “belgelediğini” birlikte okuyalım. Bir haritadan fazlası: Siyasi coğrafya + ideolojik anlatı Harita, Winchester’li Chase’in tipik üslubunu yansıtıyor: coğrafi bilgi ile illüstrasyonu aynı sayfada buluşturmak. Canlı sarı, pembe ve siyah baskı dili, ilk bakışta “dekoratif” görünse de aslında çok işlevsel: dikkat nereye çekilecek, hangi bölge “önemli”, hangi çizgi “sınırdan fazlası”—hepsi bu renk dramaturjisiyle seçiliyor. Üstelik bu estetik, dönemin a...

 “Vicdan” dediğimiz şey, çoğu zaman kimsenin görmediği anlarda devreye giren iç sesimizdir. Peki hayatımızın önemli bir kısmı ekranlara taşındığında bu iç ses de dijitalleşir mi? “Dijital vicdan” tam olarak bunu anlatır: Teknoloji kullanırken, içerik üretirken, paylaşırken, yorum yaparken ve karar verirken etik sorumluluğu kaybetmemek. Bugün bir mesajı göndermeden önce “bunu söylemek doğru mu?” diye düşünmek kadar; bir içerik paylaşmadan önce “bu bilgi doğru mu, kimlere zarar verir?” diye sormak da vicdanın dijital hâlidir. Çünkü dijital dünyada yaptığımız her şey, fiziksel dünyada olduğu gibi iz bırakır. Üstelik çoğu zaman daha uzun süre ve daha geniş bir alanda. 1) Dijital Vicdan Neden Bu Kadar Kritik? Dijital ortam bize üç büyük “rahatlık” sunar: hız, anonimlik ve mesafe. Bu üçü bir araya geldiğinde insanın iç denetimi zayıflayabilir. Hız: Düşünmeden paylaşmak kolaylaşır. Anonimlik: “Beni kim tanıyacak ki?” hissi sorumluluğu azaltır. Mesafe: Karşımızdakinin duygusunu yüz yüze ...

Gerçeklik çoğu zaman yavaştır. Sabahın ağırlığı, yolda beklemek, bir kahvenin soğuması, bir yüz ifadesinin değişmesi… Bunlar “an”ın gerçek malzemeleridir. Sanallık ise hızlanmış bir dünya kurar: anlar kesilir, seçilir, parlatılır ve bir akışın içine yerleştirilir. Böylece insan, fark etmeden yaşadığı hayattan çok, hayatın “temsiline” yaklaşır. Gerçeklikten sanallığa geçiş; bir gün bir tuşa basmakla değil, küçük alışkanlıkların birikmesiyle olur. 1) Temasın yerini ekranın alması İlk kayma şurada başlar: Bir şey hissettiğimizde onu yaşamak yerine, onu hemen ekrana taşırız. Bir manzara gördüğümüzde bakmak yetmez; fotoğrafını çekmek gerekir. Güzel bir an “kayıt” altına alınmadıysa eksik kalmış gibi gelir. Oysa gerçeklik, çoğu zaman “saklanmayan” anlarda tamdır. Sanallık ise anı tamamlamaz; anı kanıtlamak ister. Böylece yaşamak, yavaş yavaş “göstermeye” dönüşür. 2) Yaşamak yerine izlemeye alışmak Sanal dünya, izlemeyi çok kolaylaştırır. İzlemek zahmetsizdir; eylem ise emek ister. İzl...

Gerçeklik, çoğu zaman “olan şey” olarak tanımlansa da, insan için gerçeklik yalnızca var olanla sınırlı değildir; aynı zamanda onun nasıl algılandığı, yorumlandığı ve anlamlandırıldığıyla da şekillenir. İnsan, dünyayı doğrudan ve saf hâliyle deneyimlemez; duyular, zihinsel süreçler, kültürel birikim ve kişisel deneyimler aracılığıyla gerçekliğe ulaşır. Bu nedenle algılanan gerçeklik ile nesnel gerçeklik her zaman birebir örtüşmez. Bilim, gözlem ve ölçüm yoluyla gerçekliği açıklamaya çalışırken; toplum, uzlaşılar üzerinden kendi gerçeklik alanlarını inşa eder. Günümüzde dijital teknolojiler ve yapay zekâ ile birlikte gerçeklik, fiziksel sınırların ötesine taşınmış; sanal ve yapay katmanlar da insan deneyiminin bir parçası hâline gelmiştir. Tüm bu yönleriyle gerçeklik, tek ve değişmez bir olgu değil, insanın varoluşuyla birlikte sürekli yeniden kurulan çok katmanlı bir anlam alanıdır. Felsefede gerçeklik, “var olanın ne olduğu” sorusu etrafında şekillenir ve bu soru, gerçekli...